کنترل ولو

کنترل ولو (Control Valve) یا شیر کنترل، به عنوان پرکاربردترین تجهیز نهایی کنترل (Final Control Element) در حلقه‌های کنترلی اتوماسیون صنعتی شناخته می‌شود. وظیفه اصلی این تجهیز، تنظیم دقیق نرخ جریان سیال (اعم از گاز، مایع، بخار یا دوغاب) بر اساس سیگنال‌های فرمان ارسالی از سیستم‌های کنترلی نظیر PLC و DCS است. با تغییر موقعیت مجرابندِ درون بدنه شیر، افت فشار متغیری در مسیر سیال ایجاد می‌شود که در نتیجه آن، متغیرهای کلیدی فرآیند مانند فشار، دما، دبی و سطح مخازن در مقدار نقطه تنظیم (Set Point) تثبیت می‌گردند. استفاده از کنترل ولوهای باکیفیت و متناسب با شرایط عملیاتی در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاه‌ها، صنایع غذایی، دارویی و شیمیایی، ضامن پایداری فرآیند، ارتقای کیفیت محصول نهایی و ایمنی کلی واحد تولیدی است.

یک پکیج کامل به طور معمول از سه بخش اصلی تشکیل شده است: بدنه شیر (Valve Body) در انواع گلوب (کره‌ای)، بال (توپی)، باترفلای (پروانه‌ای) و پلاگ؛ عملگر یا اکچویتور (Actuator) در انواع پنوماتیکی (دیافراگمی/پیستونی)، برقی و هیدرولیکی؛ و تجهیزات جانبی مانند پوزیشنر (Positioner)، لیمیت سوئیچ و رگولاتور هوا. در زمان مهندسی و انتخاب کنترل ولو، پارامترهای متعددی از جمله ضریب جریان شیر (CvC_vCv​)، مشخصه جریان (برابر درصد، خطی، سریع بازشو)، افت فشار مجاز روی شیر ($\Delta P$)، پدیده کاویتاسیون و فلاشینگ، کلاس آب‌بندی و نشتی (Leakage Class)، جنس تریم و بدنه و شرایط دمایی و خورندگی سیال باید به دقت محاسبه و ارزیابی شوند تا از فرسودگی زودهنگام و بروز پدیده‌های مخربی نظیر لرزش و صدای شدید در خطوط لوله جلوگیری به عمل آید.